İnsanlığın kaybettiği en büyük değer: AHLAKİ

İnsanlık tarihi boyunca değişen pek çok şey oldu.

VAHİT GÖZ 15 Kasım 2026 YAZARLAR

Ekonomik sistemler, yönetimler, yaşam biçimleri, kültürler vb değişti. Ancak bütün bu değişimlerin ortasında insanlığın en temel meselelerinden biri hep aynı kaldı: Ahlak. Bugün teknolojik gelişmelerin hızına neredeyse yetişmek pek de kolay olmuyor. Fakat
bütün bu gelişmişliğin yanında önemli bir soru giderek daha fazla anlam kazanıyor. Ahlak en temel anlamıyla bu ilerlemeden nasibini alabiliyor mu?

Çünkü bilgi sahibi olmakla erdemli olmak, güçlü olmakla adil olmak, başarılı olmakla ahlaklı olmak aynı şey değildir. Özellikle günümüzde insanların yaşadığı en büyük çelişkilerden biri de; insanların neyin
doğru neyin yanlış olduğunu büyük oranda bilmelerine rağmen, çıkarları, akrabalık ya da ideolojik kardeşliklikleri olduğunda bu bilgiyi kolaylıkla es geçebilmeleridir. Bunun onlarca örneğini saymak mümkündür. İşe alımlarda, seçimlerde, mal paylaşımlarında, ortaklık ilişkilerinde ve ideolojik aidiyet körlüklerinde ne hikmetse ‘Ahlak, Adalet, Erdem’ gibi insanı yakta tutan değerler yok sayılabiliyor.

Biz buna ‘Ahlak Aşınması veya Deformasyonu’ diyoruz. İnsanın yanlış yapmasından önce,
yanlışı normalleştirmesidir. Hırsızlığı, hak yemeyi, soygunu normal görmeye başlamasıdır.

Peki Ahlak nedir?

Ahlak, yalnızca toplumun belirlediği davranış kurallarına uymak değildir. İnsanın başta
kendisine, daha sonra başkasına veiçinde yaşadığı topluma karşı taşıdığı sorumluluk
bilincidir. Veya insanın, kimsenin kendisini denetlemediği, görmediği zamanlarda da doğru
olanı yapabilme iradesidir.

Bugün geldiğimiz noktada; yanlış davranışın zamanla normal algılanmasıdır. Yalan söylemek, çıkar için insan kullanmak, haksızlık ve zulüm karşısında susmak hatta desteklemek gibi.

İoanna Kuçuradi: ‘Ahlak, doğru değerlendirme ve insanın değerini korumaktır’ der.
Ona göre ahlaklı davranabilmek yalnızca iyi niyetli olmakla mümkün değildir. İnsanların içinde bulunduğu koşulları iyi değerlendirebilmek, etik değerler konusunda bilgi sahibi olmak ve bu bilgi doğrultusunda davranmak demektir. Yani bir yöneticinin iyi niyetli olması, hırsızlık yapmasını ve zalim olmasını mazur göstermez, göstermemelidir de.

Alev Alatlı’nın yaklaşımında ise adalet, ahlaki değerlerin hayata geçirilmesinin temel yollarından biridir. Özgürlük de ahlaki sorumluluktan bağımsız düşünülemez der.
Ayrıca Ahlakın denetiminden uzak kalan klın tehlikeli sonuçlar doğurabileceğinden de
bahseder.
Ahlaki deformasyonun en tehlikeli biçimi ise ‘Çifte Standart’dır. Kendimiz veya taraftar olduğumuz düşünceden birileri yaptığında mazur gördüğümüz bir davranışı başkası ya da bizden farklı düşüncedekiler yaptığında ise ahlaksız olarak nitelendirmemizdir. Veya çıkarımız olan bir konuda ilkelerimizi esnetip göz yumarken, başkalarında ise tavizsiz bir ahlak bekleyebilmedir.

Bu tür durumlarda o zaman ahlak, evrensel bir davranış olmaktan çıkarak kişiye, gruba, makama ve menfaate göre değişen bir araç haline gelecektir. Evet, Ahlakın kaybolduğu her yerde güç ve menfaatler öne çıkabiliyor. Bu durumda, yanlış yapan değil, başarılı olan takdir edilen olabiliyor.

Çünkü ahlak, yalnızca başkalarına öğüt verdiğimiz bir alan değildir. İnsan en çok kendi çıkarlarıyla vicdanı karşı karşıya geldiğinde ahlaki bir sınav verir. Bu nedenle ahlakın bireysel çıkarlara kurban edilmeden etiksel bir duruş sergilenmesi önemlidir.

Ahlak konusunun bir de dini boyutu vardır. Peygamber Efendimiz’in s.a.v ‘Ben en güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim’ sözü çok önemlidir. Fıtrata en uygun, vicdana ve iç huzurumuza en iyi gelen şey ahlaki davranışlar sergilemek esas olmalı.

Ancak, dindar görünmekle ahlaklı olmak her zaman tutarlı olmayabiliyor. Dindar olmak ahlaklı olmayı daha iyi beslediği şüphesizdir. Ama dindar görünüm içselleştirilip davranışlara dönüşmediği sürece din üzerinden menfaat devşirme, din üzerinden insanları kandırma ve soyma gerçekleştiriliyorsa bu durumda, dindarlık sosu kullanıp ahlaksızlık yapılıyordur.

Özellikle günümüzde dindar görünümlü iş veren, yönetici, politikacı gibi etki alanı geniş kişiler tarafından ahlaksızlık, hak yeme, hırsızlık gibi kamuya yansıyan sorunlar sadece bu
kişileri etkilemiyor. Arka plandaki verdiği ‘dindar’ kimlik görünümü de zarar görebiliyor. Sonuç olarak, ‘Ahlak, insanın başkasını yargılarken kullandığı ölçü değil, kendisini
denetlerken de değiştirmediği ölçüdür.’

ÖNE ÇIKANLAR