CNN’in ulaştığı taslak metne göre, ABD ile İran arasında varılan mutabakat Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını, Tahran’a petrol ihracatı ve mali kolaylık sağlanmasını, 300 milyar dolarlık kalkınma fonu oluşturulmasını ve İran’ın nükleer silah üretmeyeceğine dair taahhüdünü içeriyor.
ABD ile İran arasında varılan mutabakata ilişkin 14 maddelik taslak metinde, ateşkesin kalıcı hale getirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran’a mali kolaylık sağlanması ve Tahran’ın nükleer silah üretmeyeceğine dair taahhüdü yer aldı.
CNN’in ulaştığı taslak metne göre, ABD ile İran arasındaki mutabakat zaptı, iki ülke arasındaki savaşın tüm cephelerde sona erdirilmesini ve tarafların birbirlerine karşı güç kullanmaktan kaçınmasını öngörüyor. Metinde, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde çatışmaların durdurulması maddesi dikkat çekti.
CNN, 14 maddelik mutabakat taslağının henüz resmi olarak yayımlanmadığını, metnin bir ABD’li yetkiliden temin edildiğini bildirdi. Fransa’daki G7 Zirvesi’nde metni gören bir diplomat ile müzakereler hakkında bilgi sahibi iki diplomatik kaynak da taslağın içeriğini doğruladı.
Ancak taslağın, cuma günü İsviçre’de imzalanması beklenen nihai metinle birebir aynı olup olmayacağı belirsizliğini koruyor. Teknik ayrıntıların hâlâ netleştirildiği, bu nedenle metinde değişiklik yapılabileceği kaydedildi.
Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada ise taslağın “gerçek mutabakat metnini yansıtmadığı” belirtildi. İran’a yakınlığıyla bilinen Tasnim haber ajansı da sızdırılan taslakların doğru olmadığını savundu.
HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN 30 GÜNLÜK TAKVİM
Taslakta, ABD’nin mutabakatın imzalanmasının ardından İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırması ve Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin en geç 30 gün içinde savaş öncesi seviyeye döndürülmesi öngörülüyor.
İran’ın da Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki ticari gemi geçişlerinin yeniden başlaması için gerekli adımları atacağı, teknik engellerin kaldırılması ve mayınların etkisiz hale getirilmesi sürecinin yürütüleceği ifade ediliyor.
Taslak metne göre ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın rehabilitasyonu ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir plan oluşturmayı taahhüt ediyor.
Bu fonun uygulanma mekanizmasının, 60 gün içinde müzakere edilecek nihai anlaşmanın parçası olarak şekillendirilmesi öngörülüyor.
Taslakta ayrıca ABD’nin, İran’ın petrol ve petrokimya ürünleri ihracatına yönelik muafiyetler sağlayacağı; bankacılık, sigorta ve taşımacılık gibi bağlantılı hizmetler için gerekli izinleri çıkaracağı belirtiliyor.
NÜKLEER SİLAH TAAHHÜDÜ
Mutabakat taslağında İran’ın hiçbir zaman nükleer silah üretmeyeceği yönündeki taahhüdünü yinelediği ifade ediliyor.
Buna karşın, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceğine ilişkin ayrıntıların metinde yer almadığı bildirildi. Taslağa göre bu başlık, İran’ın nükleer ihtiyaçları ve diğer nükleer konularla birlikte nihai anlaşma görüşmelerinde ele alınacak.
Taslakta, tarafların en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmaya varmak üzere müzakere yürüteceği belirtiliyor. Bu sürenin karşılıklı mutabakatla uzatılabileceği ifade ediliyor.
Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde bağlayıcı bir karar yoluyla onaylanması da taslakta yer alan maddeler arasında bulunuyor.
ABD’li yetkililer ise CNN’e yaptıkları açıklamada, mutabakat zaptının daha çok “siyasi bir belge” olduğunu, İran’ın nükleer programının geleceğine ilişkin kritik taahhütlerin arka kanal görüşmelerde ele alındığını savundu.
İşte taslak metne göre 14 madde şöyle;
Ateşkes: İran ve ABD, mutabakatın imzalanmasıyla birlikte Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini ilan edecek.
Egemenliğe saygı: Taraflar, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterecek; iç işlerine müdahale etmeyecek.
60 günlük müzakere süreci: İran ve ABD, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmaya varmak üzere müzakere edecek; bu süre karşılıklı rızayla uzatılabilecek.
ABD deniz ablukasını kaldıracak: ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran’a yönelik deniz ablukasını kaldıracak ve gemi trafiğinin en geç 30 gün içinde eski seviyesine dönmesini sağlayacak.
İran gemi geçişlerini yeniden başlatacak: İran, Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki ticari gemi geçişlerinin 30 gün içinde savaş öncesi seviyeye dönmesi için adım atacak.
300 milyar dolarlık kalkınma planı: ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık finansman içeren kapsamlı bir plan hazırlayacak.
Yaptırımların kaldırılması: ABD, nihai anlaşma kapsamında İran’a yönelik BM, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ve tek taraflı ABD yaptırımlarının kaldırılması için takvim belirleyecek.
Nükleer silah taahhüdü: İran, hiçbir zaman nükleer silah üretmeyeceğini yineleyecek; zenginleştirilmiş uranyum ve diğer nükleer başlıklar nihai anlaşmada ele alınacak.
Statüko korunacak: Nihai anlaşmaya kadar İran nükleer programındaki mevcut durumu koruyacak; ABD ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgedeki askeri varlığını artırmayacak.
Petrol ve petrokimya muafiyeti: ABD Hazine Bakanlığı, İran petrolü, petrokimya ürünleri ve bunlarla bağlantılı bankacılık, sigorta ve taşımacılık hizmetleri için muafiyet yayımlayacak.
Dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması: Müzakerelerde ilerleme sağlanması halinde İran’ın dondurulmuş veya kısıtlı varlıkları serbest bırakılacak ve İran Merkez Bankası’nın belirlediği şekilde kullanılabilecek.
Uygulama mekanizması kurulacak: Taraflar, nihai anlaşmanın uygulanmasını ve gelecekteki taahhütlerin yerine getirilmesini denetleyecek bir mekanizma kuracak.
Nihai anlaşma görüşmeleri başlayacak: İran, 4, 5, 10 ve 11’inci maddelerin uygulanmaya başladığına dair güvence aldıktan sonra nihai anlaşma için müzakerelere geçecek.
BM Güvenlik Konseyi onayı: Nihai anlaşma, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde bağlayıcı bir kararla onaylanacak.
