Bu durumda çocuk yarım yetimdir. Çünkü çocuğun ekonomik durumu ne olursa olsun kendisine bakmakla yükümlü bir ebeveyni olan annesi bulunuyor.
Alman sosyal güvenlik sistemindeki yetim aylığı hakları ile ilgili bir önceki köşe yazımızda Almanya’da yetim aylığı için Alman mevzuatındaki yetim çocuk kavramını ve ölene ilişkin şartları izah etmiştik. (*)
Bu köşe yazımızda ise Almanya’da kaç çeşit yetim aylığı olduğunu, şartlarını ve yetim aylığı bağlama oranlarını kısaca izah etmeye çalışacağız.
Almanya’da kaç çeşit yetim aylığı vardır?
Alman sosyal güvenlik sisteminde yetim aylığı açısından erkek veya kız çocuk ayrımı olmadığı gibi vefat eden ebeveynin ölümünden sonra kendisine bakmakla yükümlü bir ebeveyn (anne veya baba) kalıp kalmadığına göre yetimler yarım yetim (Halbwaise) veya tam yetim (Vollwaise) olarak ayrılmaktadır.
Ebeveynler (öz ebeveynler veya evlat edinen ebeveynler) genel olarak çocuklarına bakmakla yükümlüdür. Ebeveynlerden birinin ölümünden sonra, çocuğun maddi durumundan bağımsız olarak kendisine nafaka ödemekle yükümlü olan bir ebeveyni varsa, çocuk yarım yetim olarak kabul ediliyor (Alman Sosyal Güvenlik Kanunun 6. Kitabı -SGB VI- md. 48/1 Bent 1).
Bu nedenle bakma yükümlülüğü incelenirken, bir bakımın gerçekten yapılıp yapılmadığının bir önemi bulunmuyor. Başka ebeveynlerin varlığı örneğin Alman Medeni Kanun’u hükümleri uyarınca nafaka ödemekle yükümlü olabilecek büyükanne ve büyükbabaların varlığı yarım yetim veya tam yetim aylığı hakkına etki etmiyor.
Örneğin, bir çocuğun öz babası vefat eder. Çocuğun öz annesi engelli olduğu için hastaneye yatırılmıştır ve yıllardır sosyal yardımla geçimini temin etmektedir. Bu durumda çocuk yarım yetimdir. Çünkü çocuğun ekonomik durumu ne olursa olsun kendisine bakmakla yükümlü bir ebeveyni olan annesi bulunuyor.
Yine örneğin torun Fatma’nın doğum tarihi 13.02.2015’tür. Fatma’nın öz anne ve babası Türkiye’de yaşadığı için doğumundan itibaren Almanya’da büyükanne ve büyükbabasının evinde yaşıyor. Sigortalı büyükbaba 01.09.2023 tarihinde vefat ediyor. Bu durumda torun Fatma yarım yetimdir. Zira ekonomik durumuna bakılmaksızın kendisine bakmakla yükümlü en az bir ebeveyni ki, burada hem öz baba ve hem de öz annesi vardır.
Şayet bir çocuğun, maddi durumundan bağımsız olarak bakmakla yükümlü bir ebeveyni (anne ve babası) yoksa tam yetim aylığı hakkına sahip olur (Alman Sosyal Güvenlik Kanunun 6. Kitabı -SGB VI- md. 48/2, Bent 1).
Örneğin babası 16.06.2020 tarihinde, annesi 20.05.2024 tarihinde vefat eden 07.08.2016 doğumlu Serkan, annesinin ölümünden sonra büyükanne ve büyükbabasının yanında kalmaya ve onlar tarafından bakılmaya başlanmıştır. Bu durumda Serkan tam yetimdir. Çünkü artık ona bakmakla yükümlü olan bir ebeveyni yani anne veya babası yoktur. Büyükanne ve büyükbabanın olası bir nafaka yükümlülüğü ise Serkan’ın tam yetim olma statüsünü etkilemez.
Diğer bir örneğimizde ise 15.08.2023 tarihinde doğan Gülüzar’ın doğumunda yani aynı tarihte annesi vefat ediyor. Gülüzar’ın babası ise bilinmiyor. Bu durumda Gülüzar tam bir yetimdir. Zira artık ona bakmakla yükümlü olan bir ebeveyni yoktur.
Diğer önemli bir nokta ise örneğin Gülüzar’ın bir çift tarafından evlat edinilmesi halinde de kendisinin tam yetim aylığı sona ermez. Yetim aylığı hakkı, bir yetimin evlat edinilmesiyle de sona ermez (Alman Sosyal Güvenlik Kanunun 6. Kitabı -SGB VI- md. 48/6).
Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için aşağıdaki basitleştirilmiş tablomuzdan faydalanabilirsiniz.
Yarım veya tam yetim aylığı hangi oranda bağlanır?
Yarım yetim aylığı, vefat eden sigortalının hak ettiği veya halihazırda almış olduğu emekli aylığının yüzde 10’u, tam yetim aylığı ise yüzde 20’si oranında bağlanır. (Alman Sosyal Güvenlik Kanunun 6. Kitabı -SGB VI- md. 67, Bent 7 ve 8).
Bir sonraki köşe yazımızda Almanya’da yetim aylığının kaç yaşına kadar alınabileceğini izah etmeye çalışacağız.
