Nicolardi, “Bu açılmamış Herkulaneum Parşömenleri ölü kitaplar gibi görünüyor, ama değiller. Yeniden konuşmaya başlıyorlar” ifadelerini kullandı.
Yaklaşık 2 bin yıl önce, Vezüv Yanardağı’nın patlaması sonucunda küle dönen antik bir parşömenin günümüze ulaşan kısmı, yapay zekânın yardımıyla sanal olarak okundu.
Araştırmacılar, kömürleşmiş papirüsün bir metreden uzun bölümünü kaplayan 20 sütunluk bir metni, tomarı fiziksel olarak açmadan ortaya çıkardı. Metin, etik, sanat ve insan davranışı üzerine Stoacı felsefeyi ele alıyor ve MÖ 2. veya MÖ 3. yüzyılın sonlarına dayandığı tahmin ediliyor.
PHerc 1667 adı verilen parşömen, MS 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın patlamasıyla yok olan Herkulaneum kentindeki lüks bir Roma villasının kütüphanesinden çıkarıldı. Parşömen, villadan çıkarılan yüzlerce eser arasındaki en eski örneklerden biri. Bu villa, yakındaki Pompeii’yi de yok eden volkanik patlama sırasında yoğun ısıyla kavrulmuştu.
Geçirdiği felaket ve gördüğü müdahaleler parşömene büyük zarar verdi. İkiye bölünen parşömeni açma girişimleri, dış katmanların pul pul dökülmesine ya da tamamen dağılmasına yol açtı. Geriye kalan parça, orijinalinin yalnızca yarısı büyüklüğünde, sadece 8 cm yüksekliğinde ve 2 cm genişliğindeydi.
The Guardian’ın haberine göre, Napoli Federico II Üniversitesi’nden papirolog Dr. Federica Nicolardi, “Elimizde parşömenin tamamı yok, ancak günümüze ulaşan nesne açıldı ve bu çok önemli bir sonuç. Çünkü bu nesneleri tamamen açabilecek durumda olduğumuzu gösteriyor” ifadelerini kullandı.
Çalışmanın başarısı, bugün Napoli’de düzenlenecek bir konferansta duyurulacak. Parşömenler, 2023’te başlatılan ve yanan parşömenlerin okunmasını amaçlayan küresel yarışma “Vesuvius Challenge” kapsamında sanal olarak açıldı. Proje, yüksek çözünürlüklü X-ışını görüntülerinden yararlanarak parşömenleri sanal ortamda açan ve metinleri okumak için yapay zekâ veya yazılımlar kullanan ekiplere yüz binlerce dolar ödül dağıttı.
Herkulaneum kütüphanesinin büyük bir kısmına, MÖ 1. yüzyılda yaşamış Epikürcü filozof ve şair Gadaralı Filodemus’un eserleri hâkimdi. PHerc 1667’nin başlığı ve yazarı hâlâ bilinmese de, daha eski tarihli olması ve farklı içeriği başka bir yazara işaret ediyor.
Araştırmacıların yaptığı analiz, metnin Yunan filozof Hrisippos tarafından yazıldığını düşündürüyor. Koleksiyonda ona ait başka eserler de bulunuyor. Metinde filozofun yeğeni ve öğrencisi Aristocreon’a da atıf yapılıyor.
Yeni okunan metin, “hormē”, yani “itki” kavramını ele alıyor ve davranışları akılla düzenlemede başarısız olmanın zararlı tutkulara ve kişinin hedeflerinden sapmasına yol açabileceği konusunda uyarıyor. Bahsi geçen bir diğer kavram ise phronēsis, yani “pratik bilgelik”, Stoacı felsefede bir insanın sahip olabileceği en yüksek erdem olarak değerlendiriliyor.
Nicolardi, “Bu açılmamış Herkulaneum Parşömenleri ölü kitaplar gibi görünüyor, ama değiller. Yeniden konuşmaya başlıyorlar” ifadelerini kullandı.
Vesuvius Challenge, Kentucky Üniversitesi’nden bilgisayar bilimci Prof. Brent Seales’ın çalışmaları üzerine kuruldu. Seales, makine öğrenimi algoritmalarının X-ışını görüntülerindeki papirüs liflerinin arasındaki çok ince farkları tespit edebileceğini ve parşömenlerin gizli katmanlarındaki mürekkebi okumak için eğitilebileceklerini gösterdi.
Seales yarışmanın artık yanmış parşömenleri okumak için gereken tekniklerden, onları anlamaya yönelik çalışmalara doğru kaydığını söyledi. Seales, “İnsanlar artık bunun yapılabileceğini biliyor ve şimdi bu metinlerin ne anlama geldiğini araştırıyoruz,” dedi. Araştırmacı, “Benim için bu Dünya Kupası. Dünya Kupası’nı kazandım. Benim zaferim bu” diye ekledi.
