BM Genel Sekreteri Guterres: “İklim krizine karşı ya harekete geçeceğiz ya da bedelini ödeyeceğiz.”

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, COP31 Liderler Zirvesi’nde, iklim kriziyle mücadelede hızlı ve kararlı adımlar atılması çağrısında bulunarak, “Gezegenimiz ısınıyor, zaman daralıyor. Artık ya harekete geçeceğiz ya da bedelini ödeyeceğiz.” dedi.

Guterres, Antalya’da düzenlenen COP31 Liderler Zirvesi’ndeki konuşmasında, iklim krizinin etkilerinin giderek ağırlaştığını, 2025’te sera gazı emisyonlarının rekor seviyeye ulaştığını, son dört yılın kayıtlardaki en sıcak yıllar olduğunu ifade etti.

İklim felaketlerinin insanların yaşamlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri olumsuz etkilediğini kaydeden Guterres, fosil yakıt sektörünün yüksek kazanç elde etmeyi sürdürdüğünü söyledi.

Paris Anlaşması’yla belirlenen küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefinin aşılmasının artık kaçınılmaz göründüğünü belirten Guterres, buna rağmen iklim mücadelesinden vazgeçilmemesi gerektiğini vurguladı.

Guterres, sıcaklık artışının ne kadar yüksek olacağının ve aşımın ne kadar süreceğinin alınacak kararlara bağlı olduğunu ifade ederek, “Bu aşımın kalıcı bir mahkumiyet değil, geçici bir sapma olmasını sağlama gücüne sahibiz.” diye konuştu.

“Temiz enerji dönüşümünde hızlı ilerleme mümkün”

Son 10 yıldan çıkarılması gereken üç ders bulunduğunu belirten Guterres, ilk dersin temiz enerji dönüşümünde hızlı ilerlemenin mümkün olduğunu gösterdiğini söyledi.

On yıl önce küresel elektriğin yüzde 1’inin güneş enerjisinden üretildiğini hatırlatan Guterres, geçen yıl güneş enerjisinin küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığını bildirdi.

Elektrikli araçların satışlardaki payının da aynı dönemde yüzde 1’den bu yıl yaklaşık üçte bire yükselmesinin beklendiğini aktaran Guterres, temiz enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretiminin en ucuz kaynağı haline geldiğini kaydetti.

İkinci dersin fosil yakıtlara bağımlılığın sürdürülemezliği olduğunu dile getiren Guterres, dünya nüfusunun dörtte üçünün fosil yakıt ithalatçısı ülkelerde yaşadığını ve bu ülkelerin fiyat dalgalanmalarından doğrudan etkilendiğini belirtti.

Fosil yakıt sektörünün bilimsel verileri çarpıtarak ve politikaları geciktirerek dönüşümün önünde engel oluşturduğunu savunan Guterres, yenilenebilir enerjiye geçişin hızlandırılması gerektiğini söyledi.

Üçüncü dersin ise küresel iklim eyleminin yetersiz kalması olduğunu belirten Guterres, emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 azaltılması gerektiğini, mevcut ulusal planların bu azaltımın en fazla üçte birini karşılayabildiğini ifade etti.

Mevcut taahhütlerin eksiksiz uygulanması halinde dahi yüzyıl sonunda küresel sıcaklık artışının 2,5 derecenin üzerine çıkabileceği uyarısında bulunan Guterres, iklim eylemlerinin hızlandırılması gerektiğini vurguladı.

İklim adaleti için dört başlıklı çağrı

İklim adaletinin gelecek 10 yılın belirleyici konusu olacağını belirten Guterres, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarından yeterli pay alamadığına dikkati çekti.

Çin dışındaki gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisini oluşturmasına rağmen küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden azını alabildiğini kaydeden Guterres, bu ülkelerin borçlanma maliyetlerinin gelişmiş ülkelere kıyasla iki ila üç kat yüksek olduğunu bildirdi.

Guterres, ortak sorumluluk ve ortak fayda temelinde yeni bir “İklim Adaleti Mutabakatı” oluşturulması gerektiğini belirterek, mutabakatın dört temel sütuna dayanmasını önerdi.

İlk sütunun fosil yakıtlardan adil geçişin hızlandırılması olduğunu ifade eden Guterres, 2035’e kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması, emisyon azaltımı sağlanmadan kullanılan kömürden elektrik üretiminin ise en az yüzde 75 azaltılması gerektiğini söyledi.

2040’a kadar söz konusu kömürden elektrik üretiminin neredeyse tamamen sona erdirilmesi, petrol ve doğal gaz kullanımının yaklaşık üçte bir azaltılması gerektiğini belirten Guterres, yeni kömür yatırımlarına ve 1,5 derece hedefiyle uyumsuz petrol ve doğal gaz altyapılarına son verilmesi çağrısında bulundu.

Metan emisyonlarının azaltılması, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, elektrik şebekeleri ve enerji depolama kapasitesinin geliştirilmesi gerektiğini de kaydeden Guterres, ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasının önemine işaret etti.

İkinci sütunun insanları iklim etkilerinden korumak olduğunu belirten Guterres, erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması, toplulukların sel, kuraklık ve deniz seviyesindeki yükselişe karşı korunması gerektiğini ifade etti.

İklim değişikliğine uyum kapasitesinin yetersiz kaldığı durumlarda kayıp ve zarar desteğinin hızlı ve erişilebilir olması gerektiğini vurguladı.

Üçüncü sütunun iklim finansmanı olduğunu bildiren Guterres, gelişmiş ülkelerin 2035’e kadar yılda en az 300 milyar dolar finansman sağlanmasında öncülük etmesi ve aynı tarihe kadar uyum finansmanını en az üç katına çıkarması gerektiğini söyledi.

Gelişmekte olan ülkelere yönelik 1,3 trilyon dolarlık finansman hedefinin fiili kaynak aktarımına dönüşmesi gerektiğini kaydeden Guterres, çok taraflı kalkınma bankalarının 2030’a kadar yıllık 120 milyar dolar finansman sağlama taahhüdünün ötesine geçmesi çağrısında bulundu.

Özel sektör yatırımlarının artırılması, yenilikçi finansman araçlarının geliştirilmesi ve savunmasız ülkelere yönelik desteklerin güçlendirilmesi gerektiğini belirten Guterres, fosil yakıt şirketlerinin de iklim zararlarının karşılanmasına katkıda bulunmasını istedi.

“Kirleten öder”

Guterres, yalnızca son çeyrekte en büyük dokuz petrol şirketinin 95 milyar dolar kar elde ettiğini, Kayıp ve Zarar Fonu’na ise yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını belirtti.

Petrol şirketlerinin söz konusu karı yaklaşık 14 saatte elde ettiğini ifade eden Guterres, hükümetlerin bu şirketlerin olağanüstü kazançlarını vergilendirerek gelirleri iklim felaketlerinden etkilenen ülkelere yönlendirmesi gerektiğini söyledi.

“Kirleten öder.” diyen Guterres, iklim finansmanının artırılmasının önemine dikkati çekti.

İklim adaleti mutabakatının dördüncü sütununun uluslararası iş birliği olduğunu belirten Guterres, ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetin enerji dönüşümünü zorlaştıracağını ifade etti.

Ülkelerin her konuda uzlaşmasının gerekmediğini ancak ortak sorunların çözümü için iş birliği yapmasının zorunlu olduğunu vurgulayan Guterres, iklim müzakerelerinin başarısının sahada elde edilen sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini kaydetti.

BM’nin elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan emisyonları ve erken uyarı sistemleri alanlarında ülkeleri bir araya getirdiğini belirten Guterres, “Climate Promise Forward” girişiminin de bu çalışmaların bir parçası olduğunu bildirdi.

Guterres, iklim sürecinde müzakerelerin yanı sıra uygulamaya odaklanılması gerektiğini belirterek, “Başarı, sahada elde edilen sonuçlarla ölçülmelidir. Uygulama esastır.” ifadelerini kullandı.